„TRYPTYK RZYMSKI” JANA PAWŁA II NA LEKCJACH JĘZYKA POLSKIEGO

SCENARIUSZ LEKCJI

Motto: „ Niektórzy ludzie pozostawiają po sobie jak gdyby nadmiar miłości, poniesionych cierpień, czystości i prawdy, który ogarnia i wspiera innych.”

Jan Paweł II, Bulla

Incarnationis Mysterium

Temat lekcji: “Tryptyk Rzymski” Jana Pawła II – refleksje nad życiem i przemijaniem.

Cele ogólne:

• Rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, a przez nie przybliżanie rozumienia człowieka i świata; wprowadzanie w tradycję kultury europejskiej i narodowej.
• Uczenie istnienia w kulturze, przede wszystkim w jej wymiarze symbolicznym i aksjologicznym, tak, by stawała się wewnętrzną i osobistą własnością młodego człowieka.

Cele ścieżek: Edukacja filozoficzna, Etyka:

• Kształtowanie refleksyjnej postawy wobec człowieka, jego natury, powinności moralnych oraz wobec różnych sytuacji życiowych.
• Rozpoznawanie podstawowych wartości i dokonywanie właściwej ich hierarchizacji.
• Pomaganie w odpowiedzi na podstawowe pytania, dotyczące szczególnie sensu życia ludzkiego.

Cele szczegółowe; uczeń:

• Wyróżnia tekst liryczny spośród innych rodzajów literackich.
• Posługuje się ze zrozumieniem terminami: wiersz wolny, wiersz biały, pytanie retoryczne, obraz poetycki, metafora, Biblia, tryptyk.
• Odczytuje sensy naddane w utworze poetyckim.
• Odczytuje przesłanie wybranych dzieł plastycznych.
• Redaguje wypowiedzi o charakterze argumentacyjnym.
• Zabiera głos w dyskusji.
• Redaguje notatkę na podstawie własnych refleksji.
• Dostrzega potrzebę kierowania się w życiu podstawowymi wartościami etycznymi.

Metody:filozoficzny dialog w grupie, ćwiczenia przedmiotowe, słowa-klucze, pokaz, dyskusja okrągłego stołu, technika „Silnej dłoni”.

Formy pracy:indywidualna, praca w parach.

Pomoce dydaktyczne:wystawka poświęcona Janowi Pawłowi II, referat uczniowski, foliogramy: Pieta M. Anioła, Sąd Ostateczny; Bóg Stwórca – witraż S. Wyspiańskiego, cytaty o poezji ks. J. Twardowskiego, zwiastun filmu „Tryptyk Rzymski”, kserokopia pełnego tekstu utworu „Tryptyk Rzymski” oraz opracowanie muzyczne S. Sojki, białe kartki A4 – jako karty pracy, kartki z pytaniami dla par uczniów.

Czas:2 x 45 min

Przebieg lekcji

1. Uświadomienie uczniom celów lekcji i zapisanie pierwszej części tematu lekcji.
2. Odczytanie zadania domowego – 3 refleksje związane z samodzielną lekturą tekstu „Tryptyku Rzymskiego”.
3. Słuchanie fragmentu nagrania utworu muzycznego w wykonaniu S. Sojki – określenie części utworu poetyckiego opracowanego muzycznie.
4. Autor tekstu poetyckiego – Jan Paweł II – papież – utalentowany literacko i humanistycznie Wielki Polak. Krótki referat o pontyfikacie Jana Pawła II z odniesieniem do eksponatów wystawki klasowej ( fotografie, albumy, płyty, czasopisma).
5. „Tryptyk Rzymski”- geneza utworu – informacja nauczyciela. Samodzielne zredagowanie notatki do zeszytu na podstawie referatu oraz informacji nauczyciela.
6. Objaśnienie tytułu utworu; co to jest tryptyk? Wyznaczenie przez uczniów cech utworu poetyckiego – uzasadnienie.
7. Słuchanie kolejnego fragmentu Utworu muzycznego S. Sojki i wykonywanie tryptyku z białych kartek A4 (karta pracy ucznia, łamana w 2. miejscach). Określenie fragmentu muzycznego w odniesieniu do tekstu poetyckiego.
8. Opisanie karty pracy częściami „Tryptyku Rzymskiego” – Strumień – Medytacje nad Księgą Rodzaju na progu Kaplicy Sykstyńskiej – Wzgórze w krainie Moria.
9. Ćwiczenie słownikowe, notatka w zeszycie: objaśnienie słów-kluczy: medytacja, strumień, zdumienie – zgromadzenie wyrazów bliskoznacznych i zapisanie do zeszytów: medytacja - kontemplacja, rozmyślanie, zgłębianie; strumień – potok, rzeczka, ruczaj, źródło; zdumienie – zdziwienie, zaskoczenie, osłupienie, fascynacja, podziw. Biblia – Księga Rodzaju – stworzenie świata; Kaplica Sykstyńska, Michał Anioł, Sąd Ostateczny, Abraham, Izaak, wydarzenie w krainie Moria.
10. Pokaz 3 foliogramów z krótkim opisem tematyki: 1) Bóg Stwórca, 2) Sąd Ostateczny z Kaplicy Sykstyńskiej, 3) Pieta Michała Anioła – przyporządkowanie symboliki sztuki plastycznej do trzech części „Tryptyku Rzymskiego” z uzasadnieniem przez uczniów dokonanego wyboru. Zapis tytułów dzieł plastycznych na zewnętrznej części karty pracy i w odpowiadającej tryptykowi kwaterze.
11. Praca w parach ( kolejne pary uczniów otrzymują pytania na paskach papieru dotyczące analizy i interpretacji utworu Jana Pawła II, każda para do innej części tryptyku – co 4. para otrzyma to samo zadanie) – w klasie powstanie kilka zespołów analizujących całość utworu.
12. Pytania dla par.Pierwsza para:Z kim rozmawia osoba mówiąca w wierszu? Na jaki temat? Co wprowadza osobę mówiącą w zdumienie? Wyjaśnij słowa: „Jeśli chcesz znaleźć źródło, musisz iść do góry, pod prąd.”; „ Człowiek przemijał wraz z nimi na fali zdumień ( ...) to przemijanie ma sens... ma sens... ma sens...” Jakimi językowymi środkami przekazu operuje osoba mówiąca? Czy mówi wprost?Druga para:Kim jest On? – wypisz z poetyckiego tekstu określenia. Co oznacza sens cytatu: „Na początku było Słowo i wszystko przez Nie się stało.” Do jakiego dzieła nawiązuje twórca „Tryptyku Rzymskiego”, a do jakich zdarzeń? Dlaczego Sąd przemawia potężniej? Co oznacza termin Komunia Osób? – wypisz z tekstu właściwe określenia. Przeczytaj uważnie ostatnią strofę części „Spełnienie” – jakie wypływa z niej przesłanie?Para trzecia:Do jakich zdarzeń biblijnych nawiązuje 3. część tryptyku? Jak rozumiesz słowa „ Głos mówił: Będziesz ojcem. Będziesz ojcem wielu narodów. Potomstwo twe będzie tak liczne, jak piasek na brzegu morskim.” Przeczytaj 4. część „Bóg przymierza” i określ główną jej myśl.Czwarta paraotrzymuje te same pytania, co pierwsza, kolejna para, to, co druga itd. – samodzielne wykonywanie notatek w zeszycie przedmiotowym jako przygotowanie do udziału w dyskusji.
13. Dyskusja okrągłego stołu – wszystkie pary zabierają głos w kolejności części utworu – analiza i interpretacja dzieła poetyckiego.
14. Wspólne zapisanie notatki do karty pracy – wypełnianie skrzydeł papierowego tryptyku od wewnątrz. I część „Strumień”. Liryczna refleksja nakłaniająca do zamyślenia nad przemijaniem i jego tajemnicą – wpisanie cytatu „Jeśli chcesz znaleźć źródło...” II część „Medytacje nad Księgą Rodzaju na progu Kaplicy Sykstyńskiej. Stworzenie świata i człowieka, jego życie i dążenie do kresu. Artystyczna wizja dzieła stworzenia, życia człowieka, jego odpowiedzialności i duchowej niezniszczalności. Biblia przewodnikiem po ścieżkach życia. III część „Wzgórze w krainie Moria” - dialog osoby mówiącej z bohaterem dramatycznego zdarzenia biblijnego, Abrahamem, który bezgranicznie ufa Bogu, powierzając mu swoje życie i życie umiłowanego syna Izaaka. Wiara rodzi nieskończoną miłość i nadzieję. Cytat „I odtąd wzgórze w krainie Moria stanie się...”
15. Podsumowanie pracy parami, ocena opisowa nauczyciela/ewentualnie ocena – stopień szkolny - za wypowiedź ustną. Wyeksponowanie przez nauczyciela elementów systemu wartości wyznawanych przez Jana Pawła II, a wynikających z przesłania „Tryptyku Rzymskiego” – wiara, prawda, dobro, ofiara, miłość, zaufanie do prawd wiary.
16. Chwila refleksji (indywidualna praca ucznia w ciszy) – porównanie wyniku interpretacji tekstu „Tryptyku Rzymskiego” z intuicyjną interpretacją ucznia na podstawie czytanego na początku lekcji zadania domowego. Dopisanie drugiej części tematu lekcji (...) – refleksje o życiu i przemijaniu.
17. Technika „Silnej dłoni” – w zeszycie przedmiotowym – wykonanie konturu własnej dłoni, w polu dłoni wpisanie słowa „WARTOŚCI”, w kontury palców – wpisywanie nazw wartości. Np. rodzina, religia, miłość, braterstwo, pieniądze, zdrowie, bezpieczeństwo, dobroć, przyjaźń, prawda, piękno, szacunek itp. Ćwiczenie dla ucznia: W pola palców wpisz te nazwy wartości, którymi kierujesz się w życiu.
18. Omówienie wyników ćwiczenia – element wychowawczy lekcji; na podsumowanie odczytanie cytatu autorstwa Jana Pawła II (patrz motto lekcji), a ponadto „Wiele jest dróg, którymi człowiek może zmierzać do lepszego poznania prawdy, a przez to czynić swoje życie coraz bardziej ludzkim.”
19. Czym jest poezja – foliogram z fragmentem „Elementarza” ks. Jana Twardowskiego. Które z określeń poezji odpowiada swym znaczeniem „Tryptykowi Rzymskiemu”? Rozważania z zakresu poetyki – próba zdefiniowania typu wersyfikacyjnego „Tryptyku Rzymskiego”, użytych środków artystycznego wyrazu, w tym określenie roli metafory.
20. Rekapitulacja – dlaczego warto było poznać treść „Tryptyku Rzymskiego”? – dyskusja o kierunku: początek – życie – pokonywanie trudności – przemijanie – sprawy ostateczne.
21. Jak sfilmować dzieło poetyckie Jana Pawła II? Dywagacje uczniów.
22. Zwiastun filmu „Tryptyk Rzymski”- projekcja.
23. Zadanie domowe: Zaprojektuj dowolną techniką okładkę do książkowego wydania „Tryptyku Rzymskiego”(rozmiar A5).

Komentarz metodyczny:przedstawiony scenariusz lekcji można modyfikować w zależności od klasy i typu szkoły. W szkole podstawowej (kl. 6) proponuję skupić się tylko na III części utworu i potraktować jej omówienie w konwencji przypowieści, ze zwróceniem uwagi na potrzebę ofiary jako aktu odkupienia. W gimnazjum i w szkole ponadgimnazjalnej można z powodzeniem prowadzić rozważania natury filozoficznej na podstawie całości utworu „Tryptyk Rzymski”.

Załącznik

Uzupełnienie