SCENARIUSZ LEKCJI – GIMNAZJUM, KL. I

 

Proponowany scenariusz jest przykładem postępowania dydaktycznego wyprowadzonego z zasad konstruktywizmu edukacyjnego – patrz artykuł  pt.” Temat lekcji omawiać czy badać i zgłębiać?”- tekst znajduje się w lince: Opracowania własne wybranych zagadnień polonistycznych, na stronie „Doradca proponuje...”

 

 

Temat lekcji: Literacka wędrówka tropem prawdy o człowieku. „Poznaj samego siebie”.

 

Cele: Ujawnianie zainteresowań, możliwości i potrzeb oraz językowych i czytelniczych

         umiejętności uczniów po to, by wyznaczać stosowne dla nich cele, dobierać treści

         i materiały, projektować odpowiednie działania gwarantujące skuteczność edukacji.

         Rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru różnych tekstów

         kultury.

 

Uczeń:

·       Czyta ze zrozumieniem różne teksty kultury stosując techniki pracy umysłowej, w tym mapę mentalną.

·       Rozumie pojęcia: prolog, oda

·       Odczytuje sensy naddane w tekstach literackich.

·       Tworzy skojarzenia i dobiera wyrazy bliskoznaczne do hasła „przepowiednia”.

·       Redaguje argumenty.

·       Projektuje działania edukacyjne gwarantujące własny rozwój.

 

Cele ścieżki: Edukacja filozoficzna. Zachęcanie do bliższego i głębszego poznania siebie

                      i otaczającej rzeczywistości.

 

Metody i techniki pracy: ćwiczenia przedmiotowe, dyskusja okrągłego stołu,

                                           mapa mentalna.

 

Formy pracy: indywidualna, zbiorowa.

 

Pomoce dydaktyczne: mapa historyczna „Ośrodki kulturalne starożytnej Grecji” (katalog Wydawnictwa Operon), foliogram – Delfy – widok współczesny, tekst Prologu Apokalipsy św. Jana, tekst XI Ody z Księgi I Horacego, Ludwig van Beethoven V Symfonia c-moll op. 67 (Motyw losu); lekcja z wykorzystaniem najnowszego podręcznika do języka polskiego pt. „Skarb w słowa zaklęty”.

Adriana Cabak, Adam Nocuń, Skarb w słowa zaklęty. Kształcenie literackie i kulturowe. Podręcznik dla klasy pierwszej gimnazjum, WSiP, Warszawa 2004

 

Czas: 2 x 45 min

 

Przebieg lekcji

 

  1. Uświadomienie uczniom celów lekcji. Krótka rozmowa na temat: co to znaczy – poznać samego siebie. Zapisanie tematu lekcji do zeszytu przedmiotowego.
  2. Odczytanie przez nauczyciela fragmentu tekstu „Rozum i wróżby” A. Krawczuka z podręcznika (str.240) „Od samego świtu dziejów ludzkości i we wszystkich stronach świata działo się tak samo: był lęk przed przyszłością, ale była też ciekawość i głębokie przeświadczenie, że dobre i złe siły wokół wciąż dają znać o sobie i o tym, co nadchodzi: byle tylko umieć właściwie pojąć tajemny język znaków!”
  3. Zainicjowanie dyskusji na temat: Czy chcesz poznać swoją przyszłość? Uczniowie proszeni są o samodzielne zebranie argumentów - notatka w tabeli:

 

Argumenty przemawiające” ZA”

Argumenty przemawiające „PRZECIW”

Np. Tak, ponieważ mogę przeciwdziałać trudnym sytuacjom.

Jestem ciekawy, co mnie spotka. Itd.

Np. Nie, ponieważ człowiek nie może przewidzieć zdarzeń.

Los i tak jest dany człowiekowi. Itd.

 

Po wypełnieniu tabeli chętni uczniowie odczytują swoje argumenty, słuchający mogą dopisywać do swoich przykładów kolejne, zaproponowane przez czytających. Z przedstawionych argumentów wyniknie wniosek, który uczniowie zapiszą w zeszycie. Np.

Poznając własną przyszłość można uświadomić sobie rolę przeszłości w naszym życiu i zaplanować działania realizujące wytyczone cele, spełniające marzenia...

  1. Rozmowa o znaczeniu losu, fortuny lub Opatrzności w życiu człowieka. Uczniowie wykonują mapę mentalną skojarzeń do wyrazu „przepowiednia” – praca indywidualna w zeszycie przedmiotowym (nauczyciel może zastosować kartę pracy – rysunek mapy mentalnej do wypełnienia przez uczniów, jednak samodzielna praca ucznia przy tworzeniu mapy wydaje się być bardziej rozwijającym ćwiczeniem).
  2. Prezentacja kilku map – nauczyciel uzupełniając wskaże takie hasła: np. proroctwo biblijne, Apokalipsa św. Jana, wyrocznia Amona, astrologia, Delfy, wróżby, intuicja, szamani plemienni, numerologia, karty Tarota itp.
  3. Ćwiczenie słownikowe – gromadzenie wyrazów bliskoznacznych do rzeczownika „przepowiednia” – znak, omen, proroctwo, wróżba, przesąd, prognoza. Omówienie związków frazeologicznych typu: wróżba wypadła pomyślnie; wróżby się spełniły; wierzyć we wróżby; rozpocząć co pod dobrą lub złą wróżbą. Jego mina nie wróżyła nic dobrego – notatka do zeszytu.
  4. Czytanie i analizowanie warstwy znaczeniowej „Prologu” z „Apokalipsy” św. Jana (Załącznik 1) Objaśnienie nauczyciela: Apokalipsa – z grec. apkalypsis – odsłonięcie, objawienie; Apokalipsa to ostatnia księga Nowego Testamentu, która powstała w czasie prześladowań pierwszych chrześcijan w 64 r.n.e. w czasie panowania Nerona. Autor – Jan ewangelista doznał objawienia na wyspie Patmos. Apokalipsa jest to szczególny rodzaj wypowiedzi biblijnej opisującej tajemnice czasów ostatecznych i wyjaśniającej sens dziejów (7 wizji proroczych). Adresatami „Apokalipsy” byli pierwsi chrześcijanie z Azji Mniejszej u schyłku starożytnego świata. W literaturze polskiej wątek apokalipsy odnawia się w licznych wizjach, np. „Piosenka o końcu świata” Cz. Miłosza, „Sanctus” E. Stachury, „Dziady „A. Mickiewicza”, wiersze K.K.Baczyńskiego itd.; w muzyce np. - V Symfonia c-moll op.67 (Motyw losu) Beethovena. Czytając „Prolog” należy zwrócić uwagę uczniom na słownictwo związane z przepowiednią, np. objawienie, stanie się niebawem, oznajmił za pomocą znaków, słuchać słów Proroctwa, chwila jest bliska. Uczniowie mogą się zastanowić nad przesłaniem trzech ostatnich wersów „Prologu”, z których wynika, że słuchanie słów proroctwa jest błogosławieństwem dyscyplinującym etyczny wymiar życia człowieka.
  5. Próba odpowiedzi na pytanie: Gdzie ludzie świata starożytnego szukali wsparcia podejmując ważne decyzje zanim powstała „Apokalipsa”?
  6. Praca z tekstem popularnonaukowym pt. ”Delfy” – podręcznik, str.236-238, fragment książki T. Zielińskiego pt. „Starożytność bajeczna” (Załącznik 2). Omówienie położenia geograficznego Delfów na podstawie mapy „Ośrodki kulturalne starożytnej Grecji” (Załącznik 3). Oglądanie fotografii „Delfy – widok współczesny”- foliogram wykonany na podstawie podręcznika, str.236, (Załącznik 4). Ciche czytanie tekstu przygotowujące do odpowiedzi na zadane pytanie – pkt 8. Zastosowanie czytania informacyjnego typu studyjnego – zapamiętanie najistotniejszych informacji, oznaczenie ich w tekście (praca ołówkiem). W trakcie czytania uczniowie słuchają fragmentu Symfonii Beethovena. Określenie zainteresowań rozbudzonych w trakcie czytania przez samodzielne sformułowanie pytań do tekstu „Delfy” lub „Prologu”. Zapisanie pytań do zeszytu. Np. Gdzie i kiedy powstały twierdze i pałace Hellady? Jak wyglądają współczesne Delfy, co pozostało po wyroczni? Jaka jest historia wieszczego smoka Pytona? Jak potoczyły się losy Apostołów po śmierci Chrystusa? O czym mówią inne fragmenty książki T. Zielińskiego pt. „Starożytność bajeczna”? Które miejsca kultu religijnego w Polsce warto zobaczyć, dlaczego? Itp. Odczytanie pytań, wymiana poglądów – przeczytanie ciekawych, zaznaczonych przez uczniów, fragmentów tekstu.
  7. Rekapitulacja. Nawiązanie do tematu lekcji – jaką prawdę o człowieku poznaliśmy? Jaką rolę pełni przeszłość w życiu człowieka? Co można powiedzieć o przyszłości? Zwrócenie uwagi uczniom na odwieczne pragnienie poznania losu ludzkiego, zwłaszcza przyszłości lub przeznaczenia. Momentem wychowawczym lekcji będzie podkreślenie ważnej roli własnej przeszłości ,bagażu doświadczeń w budowaniu wizji przyszłości przez wyznaczanie celów i realizację marzeń. Niech świat zadziwia każdego, ale to zadziwienie niech jest punktem wyjścia do twórczych poszukiwań roztropnych odpowiedzi.
  8. Odczytanie XI Ody Horacego (Załącznik 5). Interpretacja przesłania utworu z zapisem cytatu „Więc łap dzień każdy, a nie wierz ni trochę/ W złudnej przyszłości obietnice płoche.”
  9. Zadanie domowe. Wybierz jedno pytanie spośród zapisanych dzisiaj na lekcji i przygotuj referat na ten temat. Na pracę masz 4 dni.
  10. Teksty zadania domowego będą materiałem ćwiczeniowym do poprawnego redagowania referatu.

 

 

 

 

ZAŁĄCZNIKI

 

Załącznik 1

 

Apokalipsa św. Jana , Prolog

Objawienie Jezusa Chrystusa,

które dał Mu Bóg,

aby ukazać swym sługom, co musi stać się niebawem,

a On wysławszy swojego anioła

oznajmił przez niego za pomocą znaków

słudze swojemu Janowi.

Ten poświadcza, że słowem Bożym

i świadectwem Jezusa Chrystusa

jest wszystko, co widział.

Błogosławiony, który odczytuje, i którzy słuchają słów Proroctwa,

a strzegą tego, co w nim napisane,

bo chwila jest bliska.

Załącznik 2

Tekst  z podręcznika

 

Załącznik 3

Mapa Ośrodków kultury starożytnej Grecji - foliogram

 

Załącznik 4

Delfy – widok współczesny – foliogram

 

Załącznik 5

 

HORACY

XI Oda (Księga I)

 

Nie pytaj próżno, bo nikt się nie dowie,

Jaki nam koniec gotują bogowie,

I babilońskich nie pytaj wróżbiarzy,

Lepiej tak przyjąć wszystko, jak się zdarzy.

A czy z rozkazu Jowisza ta zima,

Co teraz wichrem wełny morskie wzdyma.

Będzie ostatnia, czy też nam przysporzy

Lat jeszcze kilka tajny wyrok boży,

Nie troszcz się o to i ... klaruj swe wina.

Więc łap dzień każdy, a nie wierz ni trochę

W złudnej przyszłości obietnice płoche.