SCENARIUSZ LEKCJI – SZKOŁA PODSTAWOWA, KL. VI

Temat lekcji: Każdy może być szczęśliwy! Anthony de Mello: Zadowolony rybak.
Antoni Michalak: Bajka o człowieku szczęśliwym – obraz.

Cele: Rozbudzanie motywacji czytania i rozwijanie umiejętności odbioru dzieł literackich i innych tekstów kultury, a przez nie przybliżanie rozumienia człowieka i świata.

Uczeń:

Cele ścieżki: Wychowanie do życia w społeczeństwie. Wychowanie obywatelskie. Wartości i normy życia społecznego.

Metody i techniki pracy: ćwiczenia przedmiotowe, ekspozycja, pogadanka, drama.

Formy pracy: indywidualna, w parach.

Pomoce dydaktyczne: kartki pocztowe, nagranie piosenki pt. „Radość o poranku”, słowniki języka polskiego lub plansze z hasłami słownikowymi, foliogram z obrazem A. Michalaka „Bajka o człowieku szczęśliwym”.     

Czas: 2 x 45 min

Przebieg lekcji

  1. Przygotowanie dramy. Ćwiczenie redakcyjne: na imieninowo – urodzinowej karcie pocztowej zredaguj tekst okolicznościowych życzeń dla kolegi/koleżanki. Zadanie domowe polegało na zakupieniu bądź wykonaniu kartki imieninowo – urodzinowej. Odczytanie kilku tekstów życzeń, dokonanie ewentualnej poprawy tekstu. Zaproszenie do ustnego składania życzeń na forum klasy z jednoczesnym wymienianiem się kartami. Na środku klasy zawsze prezentuje się jedna para uczniów.
  2. Obserwacja tekstów z kart pocztowych pod kątem częstotliwości wystąpienia zwrotu: „Życzę Ci szczęścia i pomyślności...” Przeprowadzenie krótkiej rozmowy zorientowanej na znaczenie rzeczownika „szczęście” i roli szczęścia w życiu człowieka. Zapisanie tematu lekcji do zeszytu.
  3. Praca ze słownikiem języka polskiego – hasło: szczęście. Analiza treści hasła. (Załącznik 1.) Samodzielna praca uczniów ze słownikiem - w parach (jeśli nauczyciel nie dysponuje wystarczającą ilością słowników, to należy przygotować planszę z hasłem „szczęście” i przeprowadzić analizę hasła z całą klasą – ten wariant pracy jest mniej kształcący).
  4. Ćwiczenie redakcyjne w zeszycie. Uzupełnij jedno wybrane zdanie (Załącznik 2.). Redagowanie wypowiedzi po wysłuchaniu piosenki J. Kofty pt. „Radość o poranku” – tekst piosenki znajduje się w podręczniku do j. polskiego pt. „Oglądam świat”, Wydawnictwo „Arka”, Poznań 2000, s. 144 – 145. Odczytanie kilku wypowiedzi; zwrócenie uwagi na użycie przecinka w wypowiedzeniu złożonym.
  5. Samodzielne, ciche czytanie wiersza W. Broniewskiego pt. „Szczęście” – podręcznik „Oglądam świat”, s. 141 (Załącznik 3.) Omówienie metaforycznego znaczenia ostatniej zwrotki wiersza: „Przeczytaj tę bajkę, nim uśniesz,/ jeśli chcesz./ Szczęście? - / to co dzień dostać jeden uśmiech/ i zwrócić jeden wiersz.” Element wychowawczy lekcji – szczęście to nie tylko posiadanie materialnych dóbr, ale także bogactwo „wnętrza” człowieka, jego charakter, kultura osobista, postawa oraz wartości etyczne. Szczęście to również bliskość drugiej osoby – przyjaźń, miłość.

 Praca ze słownikiem języka polskiego bądź przygotowaną przez nauczyciela planszą (podobnie jak w 3. punkcie przebiegu tej lekcji). Analiza haseł słownikowych: „bogactwo”, „bogacz”, „bogacić się” (Załącznik 4.). Zwrócenie szczególnej uwagi uczniów na drugie znaczenie słowa „bogacić się” – pomnażać własne wartości duchowe, doskonalić się wewnętrznie. Przypomnienie znaczenia pojęć: zwrot, wyrażenie.

  1. Artystyczne czytanie nauczyciela. Opowiadanie pt. „Zadowolony rybak” A. de Mello; podręcznik „Oglądam świat”, s. 142. (Załącznik 5.)
  2. Interpretacja treści opowiadania w kontekście obrazu A. Michalaka pt. „Bajka o człowieku szczęśliwym” – podręcznik, s. 143. (Załącznik 6.) Główna postać przedstawiona na obrazie to człowiek ubogi, ale szczęśliwy, o czym świadczy jego wyraz twarzy. Ludzie majętni podziwiają postawę biedaka. On stoi ponad nimi; reprezentuje system wyższych wartości, dalekich od sfery materialnej. Tęcza (zjawisko przyrodnicze, rzadko występujące) w tle obrazu podkreśla niezwykłość i piękno takiej postawy. Intensywne barwy szat postaci (czerwień, złoto, zieleń) zestawione z szarością ubioru człowieka biednego sugerują, że mniej ważne jest bogactwo materialne i władza niż postawa etyczna człowieka.
  3. Refleksje na temat odczuwania szczęścia jako dobrostanu człowieka – element wychowawczy.
  4. Wykonywanie ćwiczeń językowych w „ Zeszycie ucznia” – zadanie 9 i 10, s. 88 (Załącznik 7.) – odczytanie i sprawdzenie poprawności. Podsumowanie lekcji – rozmowa kierowana pytaniami: Co to znaczy być szczęśliwym? Jak można cieszyć się życiem? Jakiego „koloru” jest moje szczęście? Co to znaczy – mieć bogate wnętrze?
  5. Zadanie domowe: podział uczniów na grupy. Zadanie 1. z podręcznika, s.150. (Załącznik 8.)

Komentarz metodyczny: tekst A. de Mello pt. „Zadowolony rybak” można wykorzystać na następnej lekcji do ćwiczeń językowych i ortograficznych – pisownia trybu przypuszczającego czasowników; cząstki -by, -byś, -bym, ...

ZAŁĄCZNIKI

Załącznik 1.

Szczęście – sytuacja, gdy wszystko układa się dobrze, zgodnie z pragnieniami, oczekiwaniami; pomyślność, powodzenie; poczucie radości, stan euforii, upojenia, zadowolenia.

Szczęście, fortuna; szczęście uśmiecha się; dziecko szczęścia; mieć więcej szczęścia niż rozumu; mieć garbate szczęście; tylko tego do szczęścia brakuje; jak pragnę szczęścia; łut szczęścia.

Popularny słownik frazeologiczny, Wydawnictwo Wilga 2000

Popularny słownik języka polskiego, Wydawnictwo Wilga 2000

Załącznik 2.

Udziel odpowiedzi na pytanie zawarte w temacie lekcji. Wybierz jedną propozycję.

Jestem szczęśliwy, gdy...

Szczęśliwy jestem wtedy, gdy...

Gdy jestem szczęśliwy, to...

Załącznik 3.

Władysław Broniewski

Szczęście

Rozmyślam coraz częściej
od pewnego wieczoru,
że chyba moje szczęście
jest zielonego koloru.

Więc niech ta zieleń we mnie rośnie
i niech mnie zewsząd otoczy
drapieżnie, zachłannie, miłośnie –
zieleń jak twoje oczy.

Niechaj mi będzie życie
oceanicznym dnem,
gdzie pływają morskie straszydła
o włosach z wodorostów
- zielone! zielone niesamowicie! -
i gdzie wszystko jest snem.

Przeczytaj tę bajkę, nim uśniesz,
jeśli chcesz.
Szczęście? –
to co dzień dostać jeden uśmiech
i zwrócić jeden wiersz.

 

Załącznik 4.

Bogactwo – zasób dóbr materialnych, majątek dostatek, wielka ilość czegoś, różnorodność. Czym chata bogata, tym rada.

Bogacz – człowiek bogaty, posiadający duży majątek.

Bogacić się: 1) stawać się bogatym, gromadzić dobra materialne, powiększać majątek;
2) pomnażać własne wartości duchowe, doskonalić się wewnętrznie.

Załącznik 5.

Anthony de Mello (1931 – 1987) – hinduski mnich – jezuita; filozof, teolog, psycholog.

W 1961 roku przyjął święcenia kapłańskie. Rozczytany w przypowieściach buddyjskich i taoistycznych oraz dziełach św. Jana od Krzyża i św. Teresy z Awila. Zasłynął z głoszenia rekolekcji, a także z pracy na rzecz Instytutu Sadhana, kształcącego przewodników życia.W swojej twórczości łączył europejską tradycję religijną z filozofią i duchowością Indii.Jest autorem wielu utworów o charakterze medytacyjnym, np. „Śpiew ptaka”, „Modlitwa żaby”, „U źródeł”, „Minuta mądrości”, „Przebudzenie” i inne.

Zadowolony rybak (tekst z podręcznika)

Bogaty przemysłowiec z Północy poczuł niesmak, widząc pewnego rybaka z Południa, spokojnie opartego o swoją łódź i palącego fajkę.

-        Dlaczego nie wypłynąłeś łowić? – zapytał przemysłowiec.

-        Bo już złowiłem dość na dzisiaj – odpowiedział rybak.

-        Dlaczego nie łowisz więcej niż to konieczne? – nalegał przemysłowiec.

-        A cóż bym z tym zrobił? – zapytał z kolei rybak.

-        Zarobiłbyś więcej pieniędzy – padło w odpowiedzi. – Mógłbyś wtedy założyć motor do twojej łodzi, wypływać na głębsze wody i łowić więcej ryb.

Wtedy też zarobiłbyś dość pieniędzy, by kupić sobie nylonową sieć, dzięki czemu miałbyś jeszcze więcej ryb i więcej pieniędzy. Szybko zarobiłbyś i na drugą łódź... i, być może, na całą flotę. Byłbyś wtedy bogaty tak jak ja.

-        I co bym wtedy robił? – zapytał rybak.

-        Mógłbyś wtedy usiąść i cieszyć się z życia – odpowiedział przemysłowiec.

-        A jak myślisz, co ja właśnie w tej chwili robię? – zapytał zadowolony rybak...

Właściwsze jest zachowanie w nienaruszonym stanie zdolności cieszenia się, niż zarobienie mnóstwa pieniędzy.

Załącznik 6.

Ekspozycji obrazu można dokonać przy pomocy foliogramu wykonanego z reprodukcji znajdującej się w podręczniku lub wykorzystać tylko wersję podręcznikową.

Antoni Michalak (1902 – 1975) – malarz, konserwator malarstwa, pedagog. W 1939 roku osiadł na stałe w Kazimierzu Dolnym. Po wojnie prowadził zajęcia z zakresu malarstwa, rysunku i technologii malarskiej dla studentów historii sztuki KUL. Malował ekspresyjne płótna przeważnie o tematyce sakralnej oraz nastrojowe portrety. Charakterystyczną cechą jego obrazów jest operowanie światłem, akcentowanie postaci światłem niewiadomego źródła.

Załącznik 7.

Danuta Chwastek, Elżbieta Nowosielska, Język polski 6. Oglądam świat. Zeszyt ucznia, Arka, Poznań 2000, s. 88.

Zadanie 9.

Przeczytaj opowiadanie „Zadowolony rybak”. Napisz, z czego może wynikać szczęście.

Zadanie 10.

Podziel na wyrażenia i zwroty: mieć szczęście, szukać szczęścia, szczęśliwy traf, dziecko szczęścia, urodzić się pod szczęśliwą gwiazdą, płakać ze szczęścia.

 

wyrażenia

zwroty

 

 

 

 

 

Załącznik 8.

Zadanie domowe dla grup.

Danuta Chwastek, Elżbieta Nowosielska, Język polski 6. Oglądam świat. Podręcznik do kształcenia literackiego, Arka, Poznań 2000, s. 150.

Warto wykonać...

  1. Z czym kojarzy Ci się szczęście? Możecie w zespołach wykonać słoneczko skojarzeniowe.

Komentarz metodyczny: zadanie domowe – słoneczko skojarzeniowe posłuży na kolejnych lekcjach jako pomoc dydaktyczna; zgromadzone związki wyrazowe (słownictwo) – materiał do obserwacji językowych – związki wyrazowe, części mowy, odmiana, ortografia, ćwiczenia redakcyjne.