KL. II

Temat lekcji: Tak było naprawdę?
Ryszard Kapuściński: Imperialna kontrola, fragment Imperium.

                                                                                             

Cele: według nowej podstawy programowej, z wykorzystaniem sugestii metodycznych z książki nauczyciela (Załącznik 1.)

Uczeń:

Metody i techniki pracy: ćwiczenia przedmiotowe, ekspozycja, gwiazda pytań, dyskusja wg schematu do prezentacji różnych perspektyw, heureza.

Formy pracy: indywidualna, grupowa.

Pomoce dydaktyczne: zestaw multimedialny, slajdy, tekst relacji z podróży Koleją Transsyberyjską, tekst Imperialna kontrola, graficzny schemat – karta pracy ucznia.

Czas: 2 x 45 min

Przebieg lekcji

  1. Przedstawienie wyników zadania domowego: prezentacja wiadomości uczniów Ryszardzie Kapuścińskim, o ZSRR i przemianach politycznych obecnej Federacji
    Rosyjskiej. Wyjaśnienie słów: imperializm, stalinizm, totalitaryzm.
  2. Uświadomienie celów lekcji. Krótka rozmowa na temat sztuki reporterskiej. Jak rozpoznać reportaż? (autentyczność wypowiedzi, walory informacyjne, wiarygodność przekazu).
    Zapisanie tematu lekcji.
  3. Podział klasy na 5 grup według pytań: Kto? Gdzie? Kiedy? Jak? Dlaczego? – każda grupa uczniów zaznacza w tekście Imperialna kontrola fragmenty, na podstawie których można odpowiedzieć na przydzielone pytanie. Np. I grupa – Kto? II grupa – Gdzie? Itd. (praca indywidualna członków grupy).
  4. Głośne czytanie nauczyciela – tekst Imperialna kontrola. (Załącznik 2 .)
  5. Przygotowanie do ustnego sprawozdania wyników pracy w grupach.
  6. Prezentacja wyników pracy grupy I – Kto? Zwrócenie uwagi wszystkich uczniów na narrację pierwszoosobową, styl dziennikarskiej narracji, autentyzm wypowiedzi, narrator- świadek, pasażerowie pociągu – obywatele Związku Radzieckiego; gatunek publicystyczny – reportaż, powiązanie relacji z biografią autora – podróż Koleją Transsyberyjską – powrót do zadania domowego – ZSRR a Federacja Rosyjska.
  7. Prezentacja wyników pracy grupy II – Gdzie? Syberia, Zabajkalski Kraj, Kolej Transsyberyjska, wagon pasażerski, pogranicze ZSRR i Chin, przejście graniczne; oglądanie slajdów:
    mapa Syberii, widok stolicy – Czyta, Listwanka – wieś syberyjska, na granicy Europy i Azji, zwrotniczy Baszkir, chata Buriatów (Załącznik 3.)
    Obserwacja stylu narracji określające miejsce zdarzeń, np. „ Stąd już nie wymkniesz się, nie uciekniesz. Jest to świat śmiertelnej powagi, rozkazu i posłuszeństwa. Naucz się słuchać, naucz się pokory, naucz się zajmować swoją osobą jak najmniej miejsca. Najlepiej rób, co do ciebie należy. Najlepiej milcz. Najlepiej nie zadawaj pytań.” – „ciasna” przestrzeń literacka – tryb rozkazujący czasowników, liczne powtórzenia. Zdania krótkie z minimalną liczbą określeń – nastrój przemocy, niepewności i braku bezpieczeństwa.
  8. Prezentacja wyników pracy grupy III – Kiedy? Lata pięćdziesiąte XX wieku, czas przejazdu Koleją Transsyberyjską przez pogranicze z Chinami – różne cytaty przygotowane przez uczniów. Czas narracji a czas zdarzeń – narracja uczestnicząca.
  9. Prezentacja pracy grupy IV – Jak? Krótka relacja przebiegu zdarzeń – odkrywanie ich dramaturgii – punkt kulminacyjny: poszukiwanie konrabandy w rozsypanej kaszy; filmowy sposób prezentacji zdarzeń przez narratora: od planu ogólnego przez zbliżenie do detalu – „obraz celniczej wirtuozerii” podczas przeglądu woreczków z kaszą – cytaty przygotowane przez uczniów.
  10. Prezentacja pracy grupy V – Dlaczego? Kierowanie uwagi uczniów na problem oceny opisywanego świata – formułowanie opinii narratora (samego Kapuścińskiego) – manifestowanie stanowiska przeciwko Imperium, stosowanie ironii w opisie pracy celników, a także w opisie realiów świata przedstawionego. Obserwacja cytatów przygotowanych przez uczniów. Określenie kategorii pasażerów pociągu.
  11. Dyskusja – ustosunkowanie się do tematu lekcji „Tak było naprawdę?” Wybór najważniejszych informacji z reportażu i zapisanie ich w formie notatki do zeszytu przedmiotowego. Np. 1. Zasieki na pograniczu ZSRR i Chin. 2.Ograniczenia, zakazy i instrukcje. 3. Wartownicy z karabinami i psami. 4. Przeszukiwanie przedziałów przez patrole. 5. Praca celników w budynku stacji. 6. Dokładne oglądanie kaszy przewożonej przez obywateli Związku Radzieckiego. 7. Trzy grupy podróżnych. Podanie informacji o kryzysie stosunków polityczno-gospodarczych między ZSRR a ChRL w latach 50. ubiegłego stulecia spowodowanych nową polityką Kremla po śmierci Stalina. Chruszczow, realizując zasadę koegzystencji z państwami kapitalistycznymi, spowodował falę krytyki ze strony Chin za odstępstwo od reguł marksizmu i leninizmu.
  12. Czytanie tekstu „Relacje z podróży” – blog (Załącznik 4.) Krótka rozmowa na temat podobieństw i różnic fragmentów Imperium i blogu. Wniosek: Opisany świat zdarzeń we fragmencie „Imperium” jest zgodny z realiami lat 50. ZSRR, ponieważ reportaż jest gatunkiem publicystycznym opartym na faktach wynikających z doświadczeń i obserwacji autora.
  13. Uzasadnienie wniosku (pkt 12.) przy pomocy graficznego schematu, karty pracy ucznia. (Załącznik 5.) Praca indywidualna – wypełniane czystej karty lub częściowo wypełnionej propozycją nauczyciela. Odczytanie kilku kart.
  14. Obserwacja tekstu Imperium pod kątem językowym, np. budowanie atmosfery emocjonalnej, rola powtórzeń, wyliczeń, słów-kluczy (zasieki, psy, żołnierze, wartownicy, patrole, celniczki i celnicy). Funkcja pytań składających się z przyimków i zaimków, funkcja porównań i uosobienia. Wnioski: kunsztowna budowa tekstu, różnorodne zabiegi językowe pozwalające osiągnąć efekt narastającego napięcia emocjonalnego, wartkiego tempa akcji, wreszcie ekspresji opisywanych sytuacji oraz prezentacja ironicznej oceny imperialnej rzeczywistości.
  15. Rekapitulacja. Co zyskuje czytelnik reportażu? Co sądzicie o przeczytanym fragmencie Imperium? Czy warto było poświęcić lekcje na spotkanie z Ryszardem Kapuścińskim? Co uświadamia analiza językowa fragmentu Imperium? Jak oceniacie sposób pisania autora Imperium? Czy chcielibyście przeczytać jeszcze jakiś fragment z reportaży Ryszarda Kapuścińskiego? A może przeczytamy kilka jego wierszy?
  16. Zadanie domowe: wyszukaj w Internecie lub w innym źródle informacji jeden fragment dowolnego reportażu, przeczytaj go i napisz krótkie sprawozdanie z tej lektury.

 

Bibliografia do Załącznika 3.

http://wikipedia.org z dnia 14.06.2010 r.

http://www.odyssei.com/pl/travel-article/11777.html

powrót